# یادداشت‌های کاری

## ترجیحات کاربر
- **زبان درس‌نامه و برگه‌های مرجع:** فارسی، راست‌به‌چپ.
- **هدف:** قبولی در امتحان پایان‌ترم. تمرین‌ها باید شبیه سؤال امتحانی باشند (چندگزینه‌ای و جای‌خالی مفهومی).
- **محدودیت سخت:** تنها منبع مجاز، متن همین کلاس است. هیچ منبع بیرونی، کتاب یا سایتی به کار نمی‌رود (به [`RESOURCES.md`](./RESOURCES.md) مراجعه کنید). این خواستهٔ صریح کاربر است و بر رفتار معمول «تأیید با منابع معتبر» اولویت دارد.

## ویژگی‌های متن این استاد
- استاد پزشک است و بعداً اپیدمیولوژی خوانده؛ لحن کلاس صمیمی و پر از پرسش‌وپاسخ با دانشجوهاست.
- **کد‌سوییچ زیاد فارسی↔انگلیسی.** اصطلاح انگلیسی را همان‌طور که استاد گفته حفظ می‌کنیم و معادل فارسی را کنارش می‌آوریم:
  Evidence/اویدنس (شواهد)، Surveillance/سرویلانس (نظارت همراه با اقدام)، Distribution/دیستریبیوشن (توزیع)، Determinant/دترمینانت (تعیین‌کننده)، Population/پاپولیشن (جمعیت)، Generalizability/جنرالیزبیلیتی (عمومیت‌دادن)، Burden/بردن (بار بیماری)، Incidence/بروز، Safe/سیف، Mental Health، Watchdog، Information for action، Multi-disciplinary، Observer، Skill، Criteria، Hypothesis testing، Analytic research، Experiment، Survey، Sample، Health event/health-related state.
- استاد بارها تأکید می‌کند این درس **متدولوژیک** است و «هر کلمه بار معنایی دارد».

## ساختار متن (نکتهٔ فنی مهم)
فایل متن از چند تکه به‌هم‌چسبیده ساخته شده و عبارت «متن دقیق صحبت‌های مطرح‌شده در ویدیو» چند بار تکرار شده است (خطوط ۱، ۵۰۴، ۵۸۹). این‌ها را در درس‌نامه حذف کرده‌ام ولی در متن دست‌نخورده باقی مانده‌اند. متن باید **هرگز ویرایش نشود**.

## خط‌های مشکوک به خطای شنیداری/گفتاری
این موارد در درس‌نامه با برچسب «احتمال خطا در متن» علامت‌گذاری شده‌اند؛ کاربر باید با استاد یا جزوهٔ خودش تأیید کند:
- «کمتر از مثلاً ۱۸۰۰ گرم» برای وزن کم هنگام تولد (Low birth weight) — عدد مورد تردید است.
- تناقض در سن گروه دوم عوامل خطر: یک‌جا «بالای ۷۰ سال» و چند کلمه بعد «بالای ۶۰ سال ۷۰ ساله».
- «سیفه (Safe)» → منظور «سیف» (ایمن).
- «کانسار پروستات» → منظور «کانسر پروستات» (سرطان پروستات).
- «۳۲ درصد جامعه سیگار می‌کشن» — عدد در متن فقط یک‌جا آمده؛ با احتیاط نقل شود.
- «یر به یر» → «برابر».
- واژه‌های تخصصی که املای متن کمی ناهموار است و شکل درست‌شان را آورده‌ام: پاتوژن‌ها، آزبستوزیس (asbestosis)، مزوتلیوما (mesothelioma)، اسپینا بیفیدا (spina bifida)، آنمی (anemia)، مک‌بورنی (McBurney).

## فهرست کامل مطالب جلسهٔ ۱ (به ترتیب کلاس)
۱. خوش‌آمد، ورودی ۱۴۰۴، وضعیت ترم گذشته، معرفی مسیر شش‌هفت‌سالهٔ پزشکی (علوم پایه → فیزیوپاتولوژی → استیجر/اکسترن → اینترن).
۲. اپیدمیولوژی به‌عنوان رشتهٔ multi-disciplinary و اهمیتش؛ استاد: پزشکی خوانده و بعد این رشته را خوانده.
۳. سؤال‌های روزمره‌ای که اپیدمیولوژی جواب می‌دهد (گوجه‌فرنگی/سیف، لیکوپن و سرطان پروستات، سیگار و سرطان ریه، خشونت، چاقی ~۷۰٪، سوءمصرف مواد).
۴. نقش تعریف در پزشکی: مثال CHF و «۳ از ۵ کرایتریو».
۵. Evidence (شواهد): مبنای علمی (اپیدمیولوژی) در برابر مبنای امپریک/تجربی؛ «تفکر اپیدمیولوژیک» در ذات بشر در برابر «علم اپیدمیولوژی».
۶. مطالعهٔ کلاسیک: افکار/اقدام به خودکشی در زندانیان ایران (۵۷۸۵ نفر، ۳۳ زندان، ۳۸٪ و ۲۰.۵٪، ریسک‌فاکتورها، توصیهٔ سلامت روان).
۷. کاربردها: بار بیماری در گروه‌های سنی (کودکان زیر ۵ سال؛ بالای ۶۰/۷۰ سال)، تأثیر کووید بر امید به زندگی، رتبه‌بندی بروز/مرگ سرطان‌ها، مقررات FCTC دخانیات، سرویلانس بیماری‌های واگیر در ایران (دانگ، وبا، کووید، آنفولانزا، سرخک، CCHF).
۸. تمرین کلاسی با عکس (سیگار و والدین؛ نردهٔ شکستهٔ پارک) → ویژگی‌های مداخله: کم‌هزینه، مقبول عامه، کاهندهٔ مخاطره. → هدف اپیدمیولوژی: شناسایی تهدیدکننده‌های سلامت، ارائهٔ علمی، جست‌وجوی راهکار.
۹. ریشه‌شناسی: اپی (بر روی) + دموس (مردم) + لوژی (شناسایی/مطالعه).
۱۰. تعریف کلاسیک جان لست (۱۹۸۵): مطالعهٔ توزیع و تعیین‌کننده‌های حالت‌ها/رویدادهای مرتبط با سلامت در جمعیت و کاربرد آن برای کنترل مشکلات سلامت.
۱۱. شکافتن «مطالعه»: Surveillance، Observation، Hypothesis testing، Analytic research، Experiments/آزمون‌ها.
    - Surveillance = Information for action؛ مثال‌ها: watchdog، مراقب امتحان، والدین، آتش‌نشانی، دوربین/رادیو پیام، برج مراقبت، دیده‌بانی جنگ؛ جزئیات سرویلانس آنفولانزا (درمانگاه‌های منتخب، آستانه‌های ۱–۶٪).
    - Observation: مشاهدهٔ سادهٔ ماشین‌ها/آدم‌ها با کرایتریا.
    - Hypothesis testing: مثال عطسه و کامیون/ترلی در ۵۰ متری (ارتباط آماری در برابر ارتباط علّی).
    - Analytic research: بار ویروسی کووید-۱۹ و بیماری بالینی؛ اومیکرون و رد شدن از عرض خیابان؛ کنسرت سوئد و ردیف اول/دوم.
    - Experiments: جراحی آپاندیسیت (۵ سانتی‌متر مک‌بورنی در برابر لاپاراسکوپ ۲ سانتی‌متری)؛ غنی‌سازی آرد با آهن و اسید فولیک (کم‌خونی مادران، اسپینا بیفیدا)؛ فلوئورزدن آب.
    - Survey: مطالعهٔ ملی/بین‌المللی؛ سایت‌های WHO.
    - مطالعهٔ توصیفی: بر اساس زمان، مکان، شخص.
۱۲. Determinant: تعریف (اگر نباشد بیماری رخ نمی‌دهد) و انواع: فیزیکال، بیولوژیک، سوشیال (مثال فقر)، کالچرال، بیهیویورال.
۱۳. Health event / health-related state: همه‌اش بیماری نیست؛ مرگ و رفتار هم پیامد می‌شوند (مثال ۳۲٪ سیگار).
۱۴. Population: نگاه فردی در برابر جمعیتی؛ نمونهٔ شهر ارومیه/روستای نازلو.
۱۵. کاربردهای اپیدمیولوژی: توصیف وضعیت سلامت، اتیولوژی، پیش‌بینی وقوع، کنترل توزیع (مثال آزبست و مزوتلیوما).
۱۶. نمونه‌گیری و generalizability؛ مثال ۵۰۰ نفر از ارومیه؛ «تمام مطالعات هدف‌شان این است ولی معمولاً موفق نمی‌شوند».
۱۷. تغییر الگوی بیماری‌ها در ۱۰۰ سال گذشته (کاهش عفونی، افزایش غیرواگیر؛ سرطان از هشتم به دوم).
۱۸. بقراط ۲۵۰۰ سال پیش (نقل‌قول کامل).
۱۹. شخصیت‌های تاریخی: حضرت داوود، ادوارد جنر، ایگناس سیملوایس، جان اسنو (۱۸۵۰ لندن و قانون ۱۸۵۶)، ویلیام فار.

## یادداشت برای جلسات بعد
- با اپیدمیولوژی توصیفی/تحلیلی، سرویلانس و اندازه‌های فراوانی در جلسات بعدی احتمالاً مواجه می‌شویم؛ درس‌نامهٔ این جلسه بذر همهٔ این‌ها را می‌کارد.
- در بخش تمرین بخش ۲، سؤال‌های ترکیبی از بخش ۱ هم می‌آید (فاصله‌گذاری).