این متن دقیق صحبت‌های ارائه شده در فایل ویدئویی است: --- خب، خیلی خوش آمدید. ما که خوشحالیم شما رو می‌بینیم. ان‌شاءالله شما هم خوشحال باشید. چطوره اوضاع و احوال؟ خوبه؟ ورودی چند هستید؟ به‌به! ورودی ۱۴۰۴! چه زود دیر می‌شود! چی؟ خوبه؟ بد نیست؟ خوبه. دیگه اینکه دانشگاه هستید، رشته‌ی دلخواهتون رو دارید می‌خونید، شروع کردید، سر کلاس هستید؛ خیلی مهمه. بد نیست. خوبه. دیگه بد نیست، شش سال بعد به جاهای بدی نمی‌رسید! باید بگید خوبه. حتماً هم خوبه، ان‌شاءالله موفق باشید. بعد... ترم گذشته چی خوندید شما؟ هیچی نخوندید! تقریباً هیچی! حالا دیگه مجازی بود، دیگه چیزی نبود که شما... تقصیری نیست که، باید... زحمت شماست دیگه. این‌قدر هم حرف زدن، خیلی زحمتی نداره! خب. اسم درس چی هست؟ اپیدمیولوژی... دیگه چی؟ همینه؟ سلام می‌کنم. سلام. از پروژکتور استفاده خواهید کرد؟ بله. اون رو من کلیدش رو بدم پس... قابلی نداره. پروژکتور رو بزنیم ببینیم چطوره. یا... آها، درسته بله. خب. بذارید اینو پاک کنم. خب. پس چی شد اسم درس؟ چی چی چی؟ اصول... چیه اپیدمیولوژی؟ بررسی بیماری‌ها در سطح همه‌گیری... نحوه... سلامتی و بیماری‌ها... همه‌گیر شدن... جلوگیری از تبدیل اپیدمی به پاندمی... پیشگیری از تبدیل اپیدمی به پاندمی، خیلی خب. دیگه؟ نحوه تشکیل و... نحوه انتقال بیماری‌ها. دیگه؟ چه استنباطی دارید از این درس؟ اینکه... تعریف چیست اصلاً؟ چیه مثلاً تو ذهنتون؟ یا فکر نکردید اصلاً؟ چی؟ بیشتر قسمت‌های واگیردار... بیشتر قسمت‌های واگیر، بیماری‌های واگیردار... ویروس... مثل کرونا... بیشترشون هم می‌خوردن و تمامشون می‌گفتن بد نیست نسبت به اون موقع... کجا؟ تو کتاب. کتابه؟ آفرین، گوردیس. خب. خیلی خب. رشته‌ای که شما دارید تحصیل می‌کنید در آغازین روزهاش هم هستید، رشته‌ی خوبی هست. بشود به اینکه با علاقه اومده باشید، اگر نگاه‌های دیگری نداشتید، یک رشته‌ای هست که بهش می‌گن مولتی‌دیسیپلینری (Multi-disciplinary). دو تا سه تا کتاب باشه بخونیم بشیم پزشک، واقعیتش این‌طوری نیست. شما باید از این دوره‌ی شش هفت ساله، باید مثلاً... همه‌تون هم رشته‌ی تجربی هستید یا بالاخره از اون کانال اومدید پذیرفته شدید، بیولوژی رو خوندید. بیولوژی مجموعه‌ای از قطره‌ای از دریای مثلاً زیست انسانی هست که نیازمند اینه که شما آناتومی بلد باشید، نیازمند اینه که فیزیولوژی بلد باشید، ساختار شیمیایی بدن رو در قالب درس بیوشیمی می‌خونید، پتهاجوماتی که نوع بشر رو، نوع انسان رو تحت تاثیر قرار می‌ده تحت عنوان میکروبیولوژی، انگل‌شناسی، قارچ‌شناسی، ویروس‌شناسی می‌خونید. نحوه‌ی مقابله‌ی بدن با این پاتوژن‌ها ایمنی‌شناسی هست، بعد دیگه... مجموعه‌ای از این دروس هست که در این دو سال شما رو آماده می‌کنه که برسید به اون چیزی که از این دانش، به مرحله‌ای برسید که بخواید اون مهارت‌ها رو یاد بگیرید، اسکیل (Skill) رو. یعنی شما دو سال دانش رو یاد می‌گیرید، بعد از دو سال به عنوان آبزرور (Observer) هستید، استیجر می‌گن، اکسترن می‌گن. هیچ کار می‌کنند تو بخش‌های بالینی، در این فاصله هم یک دوره‌ی فیزیوپاتولوژی رو طی می‌کنید که آهسته آهسته طول می‌کشه، فیزیولوژی و فیزیوپاتولوژی. فیزیوپاتولوژی یعنی فیزیولوژی بدن در حین ابتلا به بیماری‌ها. دروس زیادی هست دیگه، مثلاً پاتولوژی رو می‌خونید، سلام بفرمایید. ساعتت چرا تکون می‌خوره؟ سلام... بفرمایید! خب، این درس‌ها رو که می‌خونید، یکی از این دروس بسیار مهم، ببخشید. من معمولاً به موقع می‌ام، سعی می‌کنم به موقع می‌ام. الان هم امروزم به موقع نشد، به خاطر این بود که نماینده‌تون رو شماره‌شون رو نمی‌دونستم. به آقای بهکامی زنگ زدم، به آقای ثنایی این‌ور اون‌ور، می‌گفتن که عصریه، چطوریه، که هماهنگ کرده بودیم که صبح بشه. شما هم سعی کنید به موقع تشریف بیارید. بله، این درس رو، اپیدمیولوژی رو هم در این دروس باید بخونیم. حالا بعدش دیگه می‌رسیم به دوره‌ی اینترنی ان‌شاءالله می‌رسید و از مجموعه‌ی دانشی که فرا گرفتید در دوره‌ی علوم پایه، در دوره‌ی فیزیوپاتولوژی، در دوره‌ی مهارت‌آموزی در قالب یک دوره‌ای که اینترنی یا کارورزی فارسیش، یاد می‌گیرید و این دو پایان دوره هم دوباره می‌رسیم خدمتتون ما، فیلد تشریف می‌برید، برای انجام کارهای خدماتی، چطوری یک خدمت شکل می‌گیره، اونجا هم شما رو زیارت می‌کنیم. ان‌شاءالله با همین انرژی که اینجا هستید، اونجا هم زیارتتون می‌کنیم. درس اپیدمیولوژی درس بسیار خوبی هست. من پزشکی خوندهم، بعد رفتم این رشته رو خوندم. تازه اینجام من از خارج از کشور هم اپلای کرده بودم، پذیرفته شده بودم و داشتم می‌رفتم که شانسی اینجا امتحان دادیم و دیگه ناچار شدیم بمونیم. یعنی بر اساس علاقه‌ی خودم رفتم. رشته‌ی بسیار خوبی هست. برای مثلاً کمک به تولید دانش، برای مثلاً از چیزهایی که شماها گفتید، کاربردش گسترده و عمیق هست. خب، بذارید از اینجا شروع بکنیم مقدمتاً. خب. هر روز از خودمون سوال می‌کنیم که مثلاً خوردن گوجه‌فرنگی خوبه؟ سیفه (Safe)؟ درس ترمینولوژی هم هست. همین لغات رو با هم مرور می‌کنیم یاد می‌گیرید. سیف بودن یعنی اینکه ایمنه، ایجاد چیزی نمی‌کنه. یا مثلاً لیکوپن داره، می‌گن که مثلاً برای جلوگیری از کانسار پروستات موثره. از کجا می‌آن این حرف‌ها؟ ببینید. یا سرطان ریه با سیگار کشیدن ارتباط داره؟ چگونه میشه از خشونت بر علیه مثلاً جوان‌ها جلوگیری کرد؟ یا علت این چاقی در جامعه چیه؟ الان حدود ۷۰ درصد جامعه، شاید بیشتر، دچار اضافه وزن یا چاقی‌ان، چرا؟ چه کسانی در معرض خطر سوءمصرف مواد هست؟ این سوالاتی هستند که وجود داره تو جامعه و باید به این‌ها پاسخ داده بشه. بخش، این سوالاتی موضوعات اجتماعی، شما بیشتر باهاش آشنا هستید. بعضی چیزها هستند که تدریجاً باهاش آشنا می‌شید، کتاب‌های تکست رو که می‌خواید بخونید، تعریف داره. مثلاً بیماری‌های قلبی عروقی، می‌خواید مثلاً هاریسون رو بخونید، سسیل رو بخونید، ان‌شاءالله رزیدنت قلب بشید مثلاً برانوالد رو بخونید، اونجا می‌گه مثلاً نارسایی احتقانی قلب، CHF. اولین چیزی که هست می‌گه دdefinition، تعریف می‌کنه. می‌گه نارسایی احتقانی قلب این کرایتریوها (Criteria) رو داره. اگر کسی از این کرایتریوها سه تا از مثلاً پنج تا رو داشته باشد، بهش می‌گن که این دچار نارسایی احتقانی قلب هست و بر اساس این تعریف هست که پزشک اون مریض رو تحت درمان قرار می‌ده. بعد چه صداهایی مثلاً این داره، چه عکس مثلاً رادیوگرافی سینه بگیرید چه مشخصاتی داره، الکتروکاردیوگرام بگیرید چه ویژگی‌هایی داره، همه‌ی این‌ها رو بالاخره با داشتن دانش اپیدمیولوژی، اون‌جوری اومدن به صورت مدون، نظام‌مند، کلاسیک، آموزشی در اختیار دانشجوها، دانشگاه‌های پزشکی دنیا قرار می‌دن که این‌ها رو بخونن بر اساس اون تشخیص بدن، بر اساس اون درمان بذارن، بر اساس اون نظر بدن. مریض می‌پرسه که خانم دکتر، آقای دکتر، مری... مثلاً خودش یا افراد اون کسی که همراهشه، مريض ما سرطان معده داره، چقدر عمر می‌کنه؟ همه‌ی این‌ها از طریق یک متدی هست، رشته‌ای هست، مولتی‌دیسیپلینری هست از خودش، به نام اپیدمیولوژی. از این طریق به اون سوالات پاسخ داده میشه یا شده و استمرار داره. دایره‌ی اثرگذاریش از فرد تا یک جامعه هست، تا یک دنیا هست. ببینید. این هم انگلیسی نوشتناش به اینه که نمی‌خواد ترجمه بکنید، استنباطی که می‌کنید کفایت می‌کند. این مثلاً ببینید ما آدما یاد می‌گیرن که چرا مثلاً از آسانسور استفاده نکنم، از پله‌ها برم بالا؟ چرا سیگار که می‌کشم ۲۰ ساله، ۳۰ ساله، ۴۰ ساله قطع می‌کنم؟ یا مثلاً می‌گن که چطور شده که مثلاً الان می‌گن که تحرک بدنی مثلاً روزی ۲۰ دقیقه به مدت مثلاً ۲۰ دقیقه، هفته‌ای سه روز آدم تحرک بدنی داشته باشد به حدی که ضربان قلبش چه‌کار بکنه چه‌کار بکنه، این می‌تواند از بیماری‌های قلبی جلوگیری بکنه. این‌ها یک‌سری اِویدِنس‌هایی (Evidence) هستند که، اویدنس یعنی شواهد، شواهدی هستند که یا شماها، نوع انسان تجربی بهش دست پیدا می‌کنه، به صورت مثلاً انتقال مفاهیم بین انسان‌ها شکل می‌گیره، می‌گن که فلانی سیگار می‌کشید سرطان ریه گرفت مرد. فلانی مثلاً سیگار می‌کشید دچار سرطان مثانه شد، الان همش شیمی‌درمانی میشه، رادیوتراپی میشه، موهاش فلان شد چیش شد. این‌ها رو یاد می‌گیره، بعد میاد برای خودش تصمیم می‌گیره. این‌هایی که یاد می‌گیره، این‌ها رو می‌گن اویدنس. اویدنس‌ها یا مبنای علمی دارد که می‌شود اپیدمیولوژی، یا مبنای امپریک (تجربی/عامیانه) دارد، همین‌طوری آدم از مردم می‌شنوه. یا مثلاً فلان رستوران غذاش خوبه، می‌رم تست می‌کنم می‌بینم خوب نیست. جایی صحبت بشه می‌گم که نه اون‌طوری نیست، این تجربه‌ی منه. به این‌ها می‌گیم ما چی؟ به این‌ها می‌گیم حتی این تفکری هست که معتقد هستند که تفکر اپیدمیولوژیک تو ذات بشر هست، این‌ها رو می‌فهمه، بعد بر اساس اون فهمش هم تصمیم می‌گیره. ولی علم اپیدمیولوژی با تفکر اپیدمیولوژیک متفاوت هست. یک مثالی می‌زنیم. یک مطالعه‌ی کشوریه، مطالعه‌ی افکار خودکشی و اقدام به خودکشی بین افراد زندانی در ایران. ۵۷۸۵ تا زندانی رو از ۳۳ زندان منتخب انتخاب می‌کنند که بالای ۱۸ سال داشتند و در زمان اجرای مطالعه حداقل یک هفته در زندان بودند. پرسش‌نامه می‌دن، کارهاش رو انجام می‌دن، شیوه داره. نمی‌شه مثلاً بیای از یک تا مثلاً ۵۰۰... ۵۷۸۵ رو تقسیم بر مثلاً ۳۳ بکنی، بعد مثلاً بگی از هر زندان مثلاً ۱۰۰ نفر، از یک تا ۱۰۰ رو انتخاب بکنید. باید رندوم باشه، از تمام مثلاً بندها باشه، از جرائم مختلف باشه، از مثلاً... هی هی... ویژگی‌هایی داره. نتیجه‌ی اون کار ببینید خیلی مهمه. می‌گه افکار خودکشی و اقدام به خودکشی در طول عمر به ترتیب ۳۸ درصد و ۲۰.۵ درصد تخمین زده شد. یعنی ۳۸ درصد از زندانی‌ها تو فکرشون این بوده که خودکشی بکنند و ۲۰ درصد سابقه اقدام داشتند. ببین چقدر اصلاً اون جامعه‌ی زندانی جامعه‌ی زندانی داره با محقق، با روان‌پزشک، با پزشکان مثلاً مدیریت سلامت یک نظام هستن، نظام سلامت داره صحبت می‌کنه. اقدام... ببینید ریسک فاکتورها رو چطوری ردیف می‌کنه: اقدام به خودکشی به طور قابل توجهی با سن کمتر، زن بودن، بیوه یا مطلقه بودن، مدت طولانی‌تر حبس، محکومیت به دلیل جرائم خشونت‌آمیز، مثبت بودن از نظر ابتلا به HIV، عدم تزریق در طول عمر و مصرف مواد مخدر تزریقی مرتبط بود. ریسک فاکتورهای اقدام به خودکشی رو استخراج می‌کنه، می‌تونه به مدیریت زندان‌ها بگه که آقا این افراد در معرض خطر اقدام به خودکشی هستند، می‌شه ات‌ریسک (At risk). دلیلشم می‌پرسه، دلیل اصلی گزارش شده برای اقدام به خودکشی احساس پوچی، ناامیدی، زندگی با اختلالات مصرف مواد بود. بعد توصیه می‌کنه، این توصیه‌شه: خدمات بهداشتی زندان باید یک برنامه‌ی جامع و یکپارچه‌ی منتال هلث (Mental Health) یا سلامت روان رو از جمله غربالگری سلامت روان در بدو ورود و مراقبت مداوم در طول حبس ارائه بدهد. این یک مطالعه‌ی کلاسیک اپیدمیولوژیک هست. یک فرضیه‌ای وجود داره در ذهن محقق، حالا روان‌پزشکه، پزشک زندانه، مدیر مثلاً اجتماعیه، مدیر یک... متن دقیق صحبت‌های مطرح‌شده در ویدیو به شرح زیر است: --- بعد اون تیم می‌شینن آماده می‌کنن پروپوزالی رو، پیشنهادهایی رو، طرح پیشنهادهایی رو، جاهای مثلاً قانونی که هست مصوب می‌شه می‌ره اجرا می‌کنه، بعد میاد نتیجه‌شو این‌طوری به شما ارائه می‌کنه؛ خیلی جامع و خوب. یکی دیگر از کاربردهای اپیدمولوژی عوامل خطر رو در گروه‌های مختلف سنی می‌تونه به شما بگه. مثلاً می‌گه که در کودکان زیر ۵ سال، اولین عامل خطر کودکان که بار بیشتری ایجاد می‌کنه، بردن (Burden) یعنی بار. به این می‌رسیم یعنی چی بار. میگه Low birth weight ه. یعنی بچه‌هایی که در زمان تولد وزن‌شون کمتر هست. کمتر از مثلاً ۱۸۰۰ گرم. دومین علت Short gestation ه، طول دوره بارداری کوتاهه. سومین علت باز Child underweight ه، باز کم‌وزنی کودک بعد از تولدشه، اون زمان تولد بود. آلودگی هوا در خانه‌ای که بچه زندگی می‌کنه، کاهش وزن کودک به دلیل مثلاً سوءتغذیه. بعد میاد در افراد بالای ۷۰ سال رو ببینید، بیشترین باری که ایجاد می‌کنه High blood pressure ه، فشار خون بالا. ۲۶ تا ۲۸ درصد، تا شما برسید میشه ۳۰ درصد جامعه دچار هایپرتانسیون هستند. قند خون بالا دومین عامل بار بالای بیماری‌ها در افراد بالای ۶۰ سال ۷۰ ساله. سیگار کشیدنه. بعد یه موارد دیگر. این هم پس یک کاربرد دیگری هست از... یا اپیدمولوژی میاد میگه که در طول مثلاً کووید ۱۹ که ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۱ بود، چقدر بر عمر میانگین متوسط عمر افراد در جامعه تاثیر گذاشته. از بعضی جاها تاثیر بیشتری گرفته، از بعضی جاها تاثیر کمتری گرفته. این بر اساس مطالعات اپیدمیولوژیک هست که این نتیجه‌گیری میشه. یا مثلاً میگه که مهم‌ترین سرطان‌ها در دنیا چطوریه؟ میگه اولین سرطان در بروز (Incidence) یعنی بروز، New cases یعنی موارد جدید سالانه، اولین‌ش ریه هست. دومین‌ش سرطان برست خانم‌هاست. سومین‌ش کولون و رکتومه، چهارمین‌ش پروستاته، پنجم معده هست در دنیا. بعد میاد مرگ‌ها رو بررسی می‌کنه. رتبه اول مرگ، همان‌طور که ریه رتبه اول ابتلا هست، رتبه اول مرگ رو هم داره. تقریباً یر به یر میاد، چیزی که مبتلا میشه، چیزی که فوت می‌کنه، فوتی مال سال‌های گذشته است و یر به یر درمیاد. بعد رتبه دوم چیه؟ برست کانسره. درست که اینجا دومین عامله، یعنی موارد بیشتری رو مبتلا می‌کنه، ولی در موارد مرگ رتبه چهارم رو جاش می‌گیره. به جای اون چیه دومیش؟ کولورکتومه. یعنی سرطان‌های کولون و رکتوم، درست که رتبه سوم رو داره، ولی در مرگ‌ومیر رتبه دوم رو داره، یعنی چی؟ یعنی کشندگی بیشتری داره. میاد بگه که آقای وزیر بهداشت، نظام سلامت، بیا یه کاریش بکن کولورکتال رو! ریه رو یه کاریش بکن! و بر اساس این چیکار می‌کنه؟ مثلاً قبلاً WHO، سازمان جهانی بهداشت میاد میگه که باید مثلاً FCTC، مثلاً یک سری از مقرراتی رو تصویب می‌کنه در مجمع عمومی سازمان ملل، به کشورها ابلاغ می‌کنه که در مورد مثلاً دسترسی به سیگار باید شما قانون بگذارید. مالیات بگذارید، دسترسی رو کم بکنید. یه قانونی داره. بعد تمامی کشورها، اون‌هایی که توسعه‌یافته هستند از اون‌ها اقتباس می‌کنند. تا میگه مثلاً به افراد زیر ۱۸ سال سیگار نباید فروخته بشود، غیرقانونیه. مثلاً مالیات باید ۵۰ درصد نرخ سیگار باید مالیات بگیری، شاید بیشتر، بعضی از کشورها تا ۷۰ درصد مالیات می‌گیرند. و اون رو صرف درمان بیمارانی می‌کنند که به دلیل کشیدن سیگار دچار بیماری شدند؛ سرطان ریه گرفته، پروستات، هرچی. ببینید چقدر کاربرد داره! این مثلاً مال... از دنیا بیایم، مثلاً این مال اتحادیه اروپاست، برای ابولا هشدار صادر می‌کنه که ابولا مشکل شده در اوگاندا مثلاً. یا در کشور ما، وزارت بهداشت، مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر، تب دانگ رو، وبا رو، کووید ۱۹ رو، آنفولانزا رو، سرخک رو، CCHF یا بیماری‌های تب‌های خونریزی‌دهنده رو، وضعیتاشو گزارش می‌کنه. چه استان‌هایی در چه وضعیتی هستند، سرخک چطوریه، آنفولانزا به حدی رسیده که مثلاً اقدامات اجرایی انجام بگیره؟ بگن آقا مردم باید ماسک بزنند، بگن مثلاً تجمعات نشه، بگن مثلاً مدارس تعطیل بشه یا نه، این‌ها اونجا مدیریت میشه. این رو شما بگید، من یکم استراحت بکنم. چیه؟ بگید. گوش می‌کنم. *(پاسخ دانشجو و صحبت استاد)* * کشیدن یا نکشیدن؟ * کشیدن. * پدر و مادره نگرانه. این‌ها دو نفرن؟ پشت دیگری قایم شده دیگه. دیگه؟ برداشت دیگه، بگو. * استادی که داره توجه میده به سمت بیماری‌ها... * یه چیزی شده، دارن این رو با برانکارد می‌برن مثلاً تا آمبولانس. چیکار می‌کنند؟ * یه حادثه‌ای شاید افتاده... * چیکار می‌کنند؟ * یه حادثه‌ای شاید افتاده، بعدش توجه به خطرات ایجاد شده و حفظ... * ببین همزمانه ها! این یک عکس، لحظه، اسنپ‌شاتیه که میگه این افتاده، داره می‌بره، اون‌ها هم نگران هستند، یه جایی از این نرده شکسته. چطور میگه که سرطان ریه اولین علته، مهم‌ترین علت سرطان ریه هست تو دنیا سیگار کشیدن، بعد میاد مرگشو پیدا می‌کنه میگه اول علت مرگ ناشی از سرطان هست تو دنیا، بعد بر اساس اون مداخله طراحی می‌کنه برای کشورها، میگه باید این رو اجرا بکنید؟ اینجا هم میاد میگه که پارکی که درست کردن بچه بازی بکنه، رفته نرده شکسته بوده، افتاده. چیکار بکنیم؟ * حصارکشی بکنیم. * حصارکشی بکنیم. پارکی که نمیشه عوض کرد... پس اون کسی که میفته میره، چرا پارک رو باید عوض بکنیم؟ ببینید مثلاً مداخلات یه طوری باید باشه که هزینه کمتری داشته باشه، مورد قبول عامه مردم باشه، واقعیتش بتونه از اون مخاطره، مخاطره رو کم بکنه، ویژگی‌هایی رو داره. * استاد مثلاً به نظر من می‌تونن صندلی‌هایی که والدین روشون می‌شینن اون طرفا بگذارند، بعد بچه‌ها وقتی اومدن بتونن از اونجا کنترل کنند. * اصلاً این می‌خواد بگه که هدف اپیدمیولوژی... خیلی خب! هدف اپیدمیولوژی، یکی‌ش شناسایی تهدیدکننده‌های سلامتیه، بعد اون رو به صورت علمی پرزنت کردنه، بعد به دنبال راهکار بودنه. تقریباً اون فضای ذهنی رو که الان شکل گرفت، خوبه به نظرتون برای اپیدمیولوژی؟ کاربردهاش؟ تعریف عامیانه هست: اپی یعنی اینکه بر روی، دموس یعنی مردم، لوژی هم شناسایی، مطالعه. مطالعه چیزهایی که در بین مردم اتفاق میفته. از کلمه لاتین... درس ما یک درس متدولوژیکه. یعنی هر کلمه‌ای که استفاده می‌کنیم معنا داره، بار معنایی داره. دیگه وارد فاز مثلاً محیط دانشگاهی میشید، همه حرف‌هایی که می‌زنید اون بار معنایی رو با خودش خواهد داشت. تعریف اپیدمیولوژی کلاسیك‌ش: میگه مطالعه (Study of)، مطالعه توزیع (Distribution)، و تعیین‌کننده‌ها (Determinants)های Health-related state، تمام وقایعی که سلامتی را تحت تاثیر قرار می‌دهد. ایونت‌هایی که اتفاقاتی که سلامتی را تحت تاثیر قرار می‌دهد در یک جمعیت و به کار بردن نتیجه این مطالعه برای کنترل مشکلات سلامتی. به جز حروف اضافه بقیه همه‌شون بار معنایی دارند. Study (مطالعه)، Distribution (توزیع)، Determinant (تعیین‌کننده‌ها)، Health-related state یا ایونت‌ها، Population یعنی چی؟ Application یعنی نتیجه مطالعه، Health problem، Control health problem، این‌ها اصلاً موضوعی هستند برای خودشون. مبحثی هستند برای خودشون. این رو آقای جان لست (John Last) ۱۹۸۵ تعریف کرده و برای همه دنیا مورد قبول، مورد استفاده هست. الان ببینیم که این استفاده‌هاش چی هست. Study یعنی چی؟ * مطالعه. تعریف دیکشنری در وبستر هم شما نگاه کنید میشه مطالعه. در اپیدمیولوژی اون چیزی که ازش استنباط میشه، مستفاد بشود، ادبیاتش این‌طوری باشه، میشه سرویلانس (Surveillance). میشه آبزرویشن (Observation). میشه هیپوتزیس تستینگ (Hypothesis testing). آنالیتیك ریسرتچ (Analytic research) و تجربه‌ها، آزمون‌ها. برمی‌گرده میگه سرویلانس یعنی چی؟ پس میگه مطالعه توزیع و حداقل یک تا دو تا سوال از این تعریف میاد، شاید نصف شماها نمی‌زنید، غلط می‌زنید. همین‌جا هم میشه یاد گرفت. مطالعه توزیع و تعیین‌کننده‌های ایونت‌ها، بیماری‌ها مثلاً، مرگ، ابتلا، اپیدمی‌ها، هرچی. حالا میگه Study یعنی چی؟ یکی‌ش اینه که سرویلانس. سرویلانس یعنی چی؟ سرویلانس مثلاً نگاه بکنید تو فرهنگ لغت... * نظارت کردن... بخشیش نظارت کردنه. نظارت کردنی که همراه با اقدامه. میگه واتچ داگ (Watchdog)، سگ نگهبان. تو بارها، تو مثلاً بارها و کازینوها و این‌ها مثلاً افرادی که می‌روند، یک سری آدم‌هایی رو اونجا می‌گذارند واتچ داگ. آدم‌های قدبلند، هیکل تنومند، یک کسی اونجا مثلاً از دایره چیزش خطا بکنه بلافاصله میگن این رو بنداز بیرون. پس هم هوشیاره، نظارت می‌کنه، هم به دنبال آن اقدام می‌کنه. بهش میگن چی؟ اطلاعات برای اقدام (Information for action). به چه درد می‌خوره که مثلاً ببینم بله، نگه‌بانم، ماهی هم فلان قدر به من پول میدن، اونجا مثلاً آقای رئیس‌پلیس یا فلان، اونجا داره مثلاً خطا انجام میده، خلاف می‌کنه. هم اطلاعات رو کسب می‌کنند، خوب نگاه می‌کنند، هم عمل می‌کنند، بلافاصله اقدام می‌کنند. Information for action. یک مثال شما بزنید. از این، مثل این رو شما مثال بزنید. خیلی هست. * مثل استاد خودش، در کلاس هم یک نظارت‌گره، هم وقتی یک فردی از تدریس غافله اقدام می‌کنه... * دیگه؟ * مراقب امتحان... * مراقب امتحان. از فضای درس بیاید بیرون، اجتماعی فکر کنید، دیگه؟ * پدر و مادر... * پدر و مادر، خانواده، دانشگاه. یکم اجتماعی‌تر. * پزشک خانواده... * پزشک چی؟ نه، پزشک به تنهایی نمیتونه... * جامعه‌شناس... * اقدام مهمه! تنها اطلاعات نیست، جامعه‌شناس میدونه که مشکلاتی هست، مگه می‌تونه اقدام بکنه؟ نمیتونه که. * آتش‌نشانی. * آتش‌نشانی، خیلی مثال خوبیه. همیشه ماشین‌های آتش‌نشانی ۲۴ ساعته روشنه، خودش هم نشسته آماده، زنگ زدن بلافاصله. دیگه؟ * میشه یه مثال بگم سال‌های گذشته رو بگید، مثلاً یک سوارکاری سال‌ها می‌گفت دشمنه، تا می‌دید بلافاصله می‌گفت... * بله. یکی هم یک مثال هم من بزنم. تو چهارراه‌ها دوربین گذاشته راهنمایی رانندگی، بعد مانیتور داره، حالا هوشمندش هم کردند، بعد می‌بینه که یک چهارراهی، یک اتوبانی مشکل داره، ترافیکه، فوری چیکار می‌کنه؟ دیتکت (Detect) می‌کنه. مثلاً تو شهر تهران یک ابزاری هم داره، اون ابزار اسمش رادیو پیام ه. تهران سوار تاکسی بشید، سوار ماشین بشید راننده، حتماً رادیو پیامش روشنه. دم به ساعت یک موزیک می‌ذاره بعد میگه که از رانندگان عزیز خواهش می‌شود مثلاً از مسیر مثلاً مدرس برن مثلاً چمران، از کجا از کجا، راهنمایی می‌کنه. هم اطلاعات رو کسب می‌کنه با دوربین‌ها از چهارراه‌ها، بعد میاد میگه که از اونجا نرید از اینجا برید. مثال عینی و بارز سرویلانس. برج مراقبت آنلاین داره کار می‌کنه. می‌بینه که باند خالیه، هواپیما داره میاد، به اون میگه بیا، به اون میگه این کار رو بکن، اون کار رو بکن. برج‌های دیده‌بانی در جنگ‌ها. یک نظام سرویلانس ه. این سرویلانس یک ساختاره، یک سازمانیه، یک دنیاییه برای خودش. اطلاعاتی رو بگیرند که به دنبال آن اکشنی باشد. برای خودش یک دنیاییه، حالا بشه یک جلسه‌ای رو ان‌شاءالله در آینده یا این ترم، فرصت فکر نکنم بشه. خب. Observation (مشاهده): مشاهده ساده. میام می‌ایستم مثلاً یک جایی، جای پرترددی، میگم ماشین‌ها رو می‌شمارم. نسبت ماشین‌هایی که اونجا داره تردد می‌کنه، ماشین‌هایی که سوخت‌شون مثلاً ناقصه و دودزا هست، اتوبوس‌هایی که مشکل دارند، آدم‌هایی که می‌روند می‌آیند، ظاهرشون، یک کرایتریاهایی داره دیگه، مثلاً فقیره، متمله، چی هست؟ مشاهده ساده. سرویلانس بر اساس یک اصول علمی بنامی بشود، به دنبال اینه که اکشن داشته باشند. اون آنفولانزاهه تو وزارت بهداشت داره کار می‌کنه. بعد بهش میگن که مثلاً از چند تا، شاید صد و خورده‌ای تا شهر، هشتاد و خورده‌ای تا شهر، درمانگاه‌های خاصی رو انتخاب کردند، تمام مراجعات روزانه این‌ها رو ثبت می‌کنند. از بین اون‌ها، این ماشین هوشمند داره استخراج می‌کنه میگه که مثلاً ۱ درصد، ۲ درصد مراجعه‌کننده روزانه این درمانگاه‌ها چی هست؟ دچار بیماری حاد تنفسی فوقانی هست. ۱ درصد معمولیه دیگه. ۱ میشه ۲ درصد، میشه ۳ درصد. به ۳ درصد برسه به اون شهرستان میگن چه اتفاقی افتاده؟ باید بری پیگیری بکنی. به ۵ برسه هشدار میدن. به ۶ برسه میگن آقا مثلاً باید یک کاری بکنید. ۶ درصد جامعه دچار آنفولانزا بشه، بلافاصله به صورت انفجاری میشه بالای ۱۰. تنفس... متن دقیق صحبت‌های مطرح‌شده در ویدیو: هست، حالا اومد بگم دیگه. مثلاً یه ماشینی از اینجا رد میشه که است... اینجا مثلاً عطسه می‌کنه. ماشین‌های بزرگی که از جاده سرو رد میشن، باعث عطسه فلان‌کس میشه در مثلاً ۵۰ متری از جاده. ارتباطی ندارد. از نظر آماری هم برید بررسی بکنید، ممکن است ارتباط داشته باشد. آماری‌ها! ولی اغلب آدم بخواهد ببیند، میگه چه ربطی دارد عطسه‌ی این آقا به آن عبور ماشین، مثلاً کامیون یا تریلی از جاده؟ این‌ها بهش میگن فرضیه‌سازی می‌کند. میگه ممکن است... بعضی از افراد مثلاً عطسه‌شان به دلیل مثلاً سرعت بالا یا تعداد کامیون‌ها یا تریلی‌هایی که از جاده رد میشن باشه در مثلاً فاصله ۵۰ متری. هرچی دیگه، فرضیه است. به دنبال آن میاد آن فرضیه را تست می‌کند، هایپوتزیس تستینگ (hypothesis testing) می‌کند. آزمون فرض می‌کند. میگه ممکن است... شرایطی دارد. یک جلسه اصلاً راجع به این هایپوتزیس تستینگ آدم حرف می‌زند در کلش. تحقیقات تحلیلی انجام می‌دهد، اسمش هست مطالعه (study). مثلاً میگه که اگر مثلاً تعداد پارتیکل ویروس، ویروس کووید-۱۹ به این تعداد وارد بدن بشود، از آن بیشتر، ایجاد بیماری بالینی می‌کند، از آن کمتر باشد، ایجاد بیماری بالینی نمی‌کند ولی پتانسیل انتقال بیماری را دارد. هم این‌ها را جمع‌بندی می‌کند... مثلاً تو دوره کووید می‌گفتند که اومیکرون آن‌قدر سریع منتقل میشه، اگر از عرض... اینو مطالعه کرده بودند در استرالیا... اگر مردم از عرض خیابان رد میشن، از روبروی کسی میاد که اومیکرون مبتلا هست، در همان لحظه‌ای که رد میشه، از مقابل آن کسی رد میشه، آن فرد رو مبتلا می‌کند. با مطالعه درمیاد. یا مثلاً در سوئد یک کنسرتی بوده، خواننده مبتلا بوده، نمی‌دانسته. تمامی کسانی که در ردیف اول و دوم نشسته بودند، آب دهانش که پرت شده، همه‌شان مبتلا شده بودند. این از مجرای مطالعات اپیدمیولوژیک هست که شکل می‌گیره، مطالعه می‌کند، قطره اندازه‌اش رو می‌گیره، پارتیکل مثلاً می‌گه دراپلتِ چی چی... حالا بعدها باهاش... اکسپریمنت‌ها، آزمون‌ها، تجربه‌ها... مثلاً یک جراحی میگه تا حالا برای عمل آپاندیسیت، ۵ سانتی‌متر ناحیه مثلاً مک‌بورنی رو برش می‌دادند، آپاندیسی که دچار التهابه خارج می‌کردند. یا میگه مثلاً به جای آن، من بیام مثلاً ۲ سانتی‌متر باز بکنم؟ مثلاً یک دستگاهی رو وارد بکنم، خود آن دستگاه چی بشه مثلاً اسمش رو بذاریم لاپاراسکوپ... یک چیزی درست می‌کند، بعد میاد آن رو تجربه، اکسپریمنت می‌کند. شرایطی دارد، ویژگی‌هایی دارد. باید مثلاً خیلی جاها اگه خیلی مهم باشه، دنیا باید بدونه، مراجع علمی دنیا باید بدانند. در کشور اگر هست، حتماً باید وزارت بهداشت، درمان یا وزارت علوم، تحقیقات و فناوری‌اش در جریان باشه، مصوب بشه، نشه که سلامتی افراد به معرض خطر بیفته. یا میام می‌گن که: آقا، شما مثلاً ۵۰ درصد جامعه شما خانمه. ۵۰ درصد از این ۵۰ درصد در سنین بلوغ و بالاتر هستند مثلاً. این‌ها دچار مثلاً دوره آن پریود میشن، دچار کم‌خونی میشه، بعد میگه که بچه مثلاً باردار بشه، به دلیل کم‌خونی فوت می‌کند. مهم‌ترین علت فوت مادران باردار به خاطر آنمیه. این از طریق مطالعات اپیدمیولوژیک به دست آمده، میگه ما مداخله چی‌کار بکنیم؟ یکی پول نداره، یکی دسترسی نداره، یکی نمی‌خواد مثلاً، یکی علاقه نیست، علاقه نداره، یکی مثلاً میگه مزه‌اش بده... میگه آقا بیایید به آردِ مصرفیِ مردم که مصرفِ همه مردمه، آهن اضافه می‌کنیم. ببین چقدر راحت می‌کند؟ پول اضافه هم نمی‌گیره! می‌گن که مثلاً در بچه‌هایی که متولد میشن، الان دیگه کمه، خیلی خیلی کم با مداخلات... اسپینا بیفیدا می‌گفتند، تو پشت، از ستون فقرات، نقص آناتومیکی وجود داشت، نخاع می‌زد بیرون. اسپینا بیفیدا به دلیل کمبود اسید فولیک بود. الان آمده اسید فولیک و آهن رو به آرد مصرفی مردم اضافه می‌کند، دیگه هم فقیر می‌خوره، هم ثروتمند می‌خوره، هم شهری می‌خوره، هم روستایی می‌خوره، هم بچه می‌خوره، هم بزرگسال می‌خوره. هیچ مزه‌ای هم ندارد که مثلاً بگی: اه من دوست ندارم! این‌ها میشن اکسپریمنت‌ها... یا میاد مثلاً در جاهایی هست که آب‌شان مثلاً فلورش کمتره، دندان‌ها شکننده‌اند، میاد به آن آبه فلور اضافه می‌کند. این‌ها همون اکسپریمنت‌ها هستند که انواع و اقسام دارند. خب. پس مطالعه، ببینید مطالعه چقدر... برای خود شما گفتید استادی یعنی مطالعه، ولی چقدر میشه توش بحث کرد؟ ادامه هم داره ها، برای مثلاً مطالعه، شما سرپِی‌ها (survey) هستند. کشور مطالعه می‌کنند تو سطح ملی، تو سطح بین‌المللی با هم مقایسه می‌کنند. الان مثلاً سایت‌هایی هست WHO درست کرده مثلاً سازمان‌های وابسته که آقا کانسرها در کشور‌های مختلف چطوریه. از surveyها به دست میارن. مطالعه توصیفی، توصیفی چی؟ میگه آنالیز بر اساس زمان، مکان و شخص. کی اتفاق می‌افته؟ الگوی فصلی دارد؟ الگوی ۲۴ ساعته دارد؟ آیا کوهستان با دشت الگوی ابتلا به بیماری یکی‌یه؟ شهری با روستایی نحوه ابتلا به بیماری یکی‌یه؟ شخص چطوریه؟ کودک با بزرگسال الگوی ابتلا یکی‌یه؟ نه، یکی نیست. شغل ارتباط دارد؟ ازدواج ارتباط دارد؟ همه این‌ها میشه شخص. میشه پس توصیفی، مطالعه توصیفی بر اساس شخص، زمان، مکان. دترمینانت (determinant) یعنی چی؟ تعیین‌کننده. اگر این نباشد، بیماری اتفاق نمی‌افتد. مثل فیزیکال، فیزیکال چی میشه مثلاً؟ عامل فیزیکی... مثلاً یک شخصی چقدر ورزش می‌کند یا چقدر در معرض... نه... اون یک چیز دیگه است... عامل فیزیکی سلامتی رو تهدید بکنه، به خطر... چی؟ یکی بگه... اشعه‌ی UV مثلاً... تصادف... دو تا ماشین به هم می‌خوره، فیزیکه دیگه، انرژی آزاد میشه. شعله رو می‌گیری، آدم مثلاً جلوی آتش قرار بگیره، خب می‌سوزه، شعله. حوادث طبیعی، سیل، زلزله... میشه. بیولوژیک چی میشه؟ باکتری، ویروس، انگل، قارچ، همه‌شان میشن. سوشیال (social) یعنی چی؟ اجتماع، جامعه می‌تونه عامل بیماری باشه؟ مثلاً تو یک جامعه‌ای ممکنه بیماری واگیر نباشه، تو یک جامعه دیگه باشه؟ چطوریه؟ فرهنگ اینجاست، کالچر (culture) اینجاست. سبک زندگی، بیهیویورال (behavioral) اینجاست. سوشیال چطوری می‌تونه؟ اون شد شخص، پرسن (person)... جامعه چطوری می‌تونه بیماری... پس این... آها... دیگه... مثلاً... نه دیگه، رفتار رو گفتیم، ببین... فیزیکال، بیولوژیکال، سوشیال، کالچرال، بیهیویورال. مثلاً سوشیال یعنی اینکه... مثلاً فقر... فقر... آها، فقر. فقر چطوری باعث بیماری میشه؟ دسترسی به خدمات بهداشتی کاهش پیدا می‌کنه، خدمات پیشگیری کاهش پیدا می‌کنه... مثلاً خدمات پیشگیری یعنی چی؟ مثلاً برای کانسرهای مختلف مثلاً افراد نمی‌تونن کولونوسکوپی برن، نمی‌تونن برن آزمایش بدن، نمی‌تونن برن دندان... سوءتغذیه چی؟ خب بگو، خیلی خوبه. مثلاً گوشت مثلاً تو یک خانه مثلاً تو یک ماه... نسبت به ماه‌های قبل و بعد مثلاً... تغییر پیدا می‌کنه. مشکله... یعنی... من تو جیبم پول نداشته باشم مایحتاج اولیه را که بخرم... پروتئین نخرم، لبنیات نخرم... دچار سوءتغذیه میشم. سوءتغذیه چه‌کار می‌کنه؟ مستعد می‌کنه... در مقابل بیماری‌های... عوامل بیماری‌های عفونی، عوامل باید بگم، عوامل بیماری‌های عفونی مثل سرخک آسیب‌پذیر بشن. یک اپیدمی‌هایی ایجاد بشه. واکسن اگه نزنن... حالا خدماته دیگه. کالچر چیه‌؟ فرهنگ. این‌ها رو بهش فکر کنید. هلث ایونت (health event) هم ببینید، هلث ایونت یا هلث ریلیتد استیت (health related state) همه‌اش بیماری نیست ها! مرگ هم هست و اینکه شما کجا بایستید به کجا نگاه بکنید. یک‌وقتی پیامد شما بیماری هست... یک‌وقتی پیامد شما مرگه‌... یک‌وقتی پیامد شما رفتاره. پیامد شما رفتار مردمه، می‌گه که ۳۲ درصد جامعه سیگار می‌کشن. این دیگه اینجا درسته‌ که اینجا دترمینانته برای یک بیماری، اینجا میشه چی؟ خودش پیامد میشه، خودش چی میشه؟ هلث ایونت میشه. میگه اگه سیگاری این‌قدر زیاد باشه... ۲۰ سال بعد، سرطان ریه با این اوضاع چه اتفاقی می‌افته؟ یا مثلاً... نظام سلامت یا خدمات مختلف می‌افته به هلث ایونت‌ها. پاپولیشن (population) کیه؟ یک‌وقتی ما... در... بیمارستان... ایندیویژوالی (individually) فردبه‌فرد نگاه می‌کنیم... بخواهیم در جامعه نگاه بکنیم، میشه پاپولیشن. الان مثلاً شما می‌گن که... آقا مثلاً مصرف فلان چیز افزایش پیدا کرده... تو پاپولیشنه‌... اگر شما مثلاً... ماه گذشته نسبت به... یا مثلاً این ماه نسبت به ماه گذشته مصرف فلان ماده غذایی کم شده... خیلی از خانواده‌ها هستند که... بخشی از خانواده‌ها هستند که مصرف آن محصول‌شان، آن موادشان، آن عادات غذایی‌شان تغییری نکرده. ولی خیلی‌ها هستند که خیلی تغییر کرده. پاپولیشن ناظر بر فرد نیست، پاپولیشن یک جامعه رو در نظر می‌گیره، یک بخشی از... یک شهر ارومیه، یک روستای نازلو، ۵ هزار، ۱۰ هزار، ۵۰ هزار، ۱ میلیون... کاربردش هم اینه که به کرات گفتیم کاربردشو، اینو نمی‌خواد. خب، اپیدمیولوژی می‌خواد... وضعیت سلامتی رو توصیف بکنه (describe health status)... اتیولوژی بیماری... اتیولوژی یعنی علت بیماری... وقوع بیماری را در آینده پردیکت (predict) بکنه... بگه که با این اوضاعی که می‌ره، اضافه وزن و چاقی این‌طوری زیاد میشه... ۱۰ سال بعد، شما بروز بیماری دیابت‌تان... مثلاً ۱۰ درصد افزایش پیدا خواهد کرد. چون دیابت یک بیماری کشنده نیست که! بر روی قبلی‌ها اضافه میشه، اورراید (override) میشه، بعد شیوع دیابت میشه ۳۰ درصد مثلاً. وحشتناکه... مراقبتش. یا مثلاً میگه: الان افراد بالای ۶۵ سال، سالمند میشن... ۷ درصد، ۸ درصده... این در مثلاً ۱۰ سال آینده خواهد شد ۱۵ درصد. وحشتناک میشه! آدم‌های بالای ۶۵ سال با انواع بیماری‌ها، با انواع ناتوانی‌ها... با مشکلات اقتصادی، اجتماعی، خانوادگی... یک اصلاً اوضاعی خواهد شد. توزیع بیماری رو می‌تونه کنترل بکنه. اگر مثلاً در دوره کووید... هر هفته گزارشات رو جمع می‌کردند. بعد گروه‌های سنی که بیشتر مبتلا می‌شدند مشخص می‌شد. می‌گفتند آها! مثلاً افراد بالای ۴۰ سال تو این هفته، دو هفته گذشته، سه هفته گذشته... روز به روز، هفته به هفته افزایش پیدا می‌کنه. کجاها هستند این افراد بالای ۴۰-۵۰ سال؟ تو بازار. تو مثلاً ادارات. یا میگه نه، برعکس! در بین افراد زیر ۱۶ سال خیلی شایع شده. کجاها هستند؟ تو مدارس. دیستریبیوشن (distribution) را تو می‌تونی کنترل بکنی. میگه مثلاً بیماری آزبستوزیس که ایجاد مثلاً سرطان پرده جنب می‌کنه، پلور می‌کنه یا مثلاً مزوتلیوما و این‌ها... در چه کسانی بیشتره؟ میگه مثلاً در... افراد که مثلاً... چی هستند... مترو... چیز میشن... راننده مترو هست مثلاً. جاهای مرطوب... نه، آزبست. آها شاید باشه، من اطلاع ندارم. مثلاً میگه چی‌کار کنیم؟ میگه از آزبست... در ترمز این قطارها، تو این متروها استفاده نشه، ممنوع میشه. حالا دیگه شما تو مترو دیگه آزبست ندارید. همه‌اش پنوماتیکی‌یه. ببین توزیع رو می‌فهمه، بعد میره اختصاصاً مداخله می‌کنه. یا حالا... این‌ها رو به نوعی گفتیم. برای اینکه این مشکل چیز بشه، در جامعه... مدیریت بشه... محقق میاد... یک سمپلی (sample) را... از این پاپولیشن انتخاب می‌کند، شروطی دارد... هدف از مطالعه چیه‌؟ میگه که... هدف از مطالعه اینه که من دربیارم ریسک فاکتور یک بیماری را. بعد اونو چی‌کار بکنم؟ اونو در قالب یک مقاله در یک مجله علمی منتشر بکنم... بعد خوانندگان آن مقاله متوجه بشوند... بگن ای! نمی‌دانستیم ها! مثلاً این گروه هم می‌تونه در معرض ابتلا باشه. بره برای جامعه خودش یا مطالعه بکنه، یا نتیجه این مطالعه را به کار بگیرد. به این فرآیند... می‌گن جنرالیزبیلیتی (generalizability)... عمومیت دادن! نمی‌شه کل شهر ارومیه را مطالعه بکنید، وگرنه می‌گه با آمازون هرچه شود آسان شود! مهم اینه که از این جمعیت شهر مثلاً ۱ میلیونی ارومیه... ۵۰۰ نفر آدم انتخاب بکنید، سمپل بردارید... به شرط‌ها و شروط‌ها! نتیجه آن را به آن جامعه بزرگ‌تر ارومیه ۵۰۰ هزار تا تعمیم بدهید، تعمیم! عمومیت دادن، جنرالایز کردن! هدف نهایی مطالعه اپیدمیولوژیک همینه. نتیجه را در یک حجم کوچکی از جمعیت... استخراج می‌کنه، استنباط می‌کنه... بعد به جامعه بزرگ‌تر تعمیم میده. تمام مطالعات هدف‌شان اینه ولی معمولاً موفق نمی‌شن. ببینید... الگوها رو در ۱۹۰۰... میگه مرگ... میزان مرگ به ازای ۱۰۰ هزار جمعیت. میزان مرگ به ازای ۱۰۰ هزار جمعیت. در ۱۹۰۰، اولین علت مرگ ذات‌الریه بوده، پنومونی بوده، آنفولانزا بوده. ۱۲۰۰ سال پیش... **تغییر الگوی بیماری‌ها در ۱۰۰ سال گذشته** * **کاهش بیماری‌های عفونی:** کاهش چشمگیر بیماری‌های عفونی (مانند پنومونی) بر اساس مطالعات اپیدمیولوژیک. * **افزایش بیماری‌های غیرواگیر:** افزایش شیوع بیماری‌های قلبی، سرطان (ارتقای رتبه از هشتم به دوم)، سکته‌های مغزی، بیماری‌های تنفسی غیرعفونی، تصادفات و دیابت. --- **دیدگاه بقراط در مورد طبابت (۲۵۰۰ سال پیش)** > «اگر خواسته باشی حرفه طبابت را به صورت صحیح به کار بگیری، باید فصول مختلف سال و اثراتی که بر امراض دارند را بدانی؛ بادهای سرد و گرم اختصاصی را بشناسی؛ هنگامی که به شهر غریبی وارد می‌شوی، موقعیت جغرافیایی آن را درک کنی (در معرض باد است یا رو به طلوع؟ شمالی است یا جنوبی؟)؛ کیفیت آب شرب آن را بشناسی (آیا آب آن نرم است یا سخت؟)؛ وضعیت زمین را بدانی (در پستی قرار دارد یا در ارتفاع؟ سرد است یا گرم؟) و الگوی زندگی مردم آن شهر را بررسی کنی (آیا در پی خوردن، نوشیدن و تفریح هستند یا مردمانی سخت‌کوش و زحمت‌کش می‌باشند؟).» --- **سیر تاریخی و شخصیت‌های مؤثر در اپیدمیولوژی و بهداشت** * **حضرت داوود:** انجام اولین سرشماری نظامی در تاریخ (زمان جنگ طالوت و جالوت). * **ادوارد جنر (Edward Jenner):** کشف و اجرای اولین واکسیناسیون تاریخ (واکسن آبله) بر اساس مشاهده و تجربه شیردوشان. * **ایگناس سیملوایس (Ignaz Semmelweis):** پزشک زنان در مجارستان؛ کشف رابطه میان آلودگی‌های منتقل‌شده از اتاق تشریح و تب زایمان در زنان باردار. او با اجباری کردن شست‌وشوی دست‌ها با آب و صابون، میزان مرگ‌ومیر مادران را به شدت کاهش داد. * **جان اسنو (John Snow):** پزشک و متخصص بیهوشی در لندن (۱۸۵۰)؛ کنترل همه‌گیری وبا در لندن از طریق ترسیم نقشه پراکندگی مبتلایان، شناسایی تلمبه آب آلوده و برداشتن دسته آن. این مطالعه شواهدی ارائه داد که در سال ۱۸۵۶ منجر به تصویب قانون تصفیه آب شرب لندن شد. * **ویلیام فار (William Farr):** بررسی رابطه میان وضعیت جغرافیایی و ارتفاع محل سکونت با میزان شیوع و ابتلا به بیماری‌ها.